Breathe Deep: Mountain Days, Summer 2025

 კიდევ ერთი ზაფხული მთების სიმშვიდესა და სიწმინდეში, კრიალა მთვარით, სიბნელეში ხეების კენწეროებით, ნაწვიმარზე ნაძვების სუნით. ჩრდილი, ნიავი და გარინდება.  

ღამის ცაზე მკრთალად მოკიაფე ვარსკვლავებს შორის ხის ტოტები მუქად ირხეოდნენ. მე და სანდრა ვცდილობდით, კენწეროზე მსხდომი ტოტორო და გოგოები დაგვენახა. 

შემოდგომის დიდი გასეირნება

 

 

столовая

სექტემბერია, ჰაერში თან შემოდგომაა, თან ზაფხულის ნარჩენები. აქტიურ განათლებას და მუშაობას დავუბრუნდით, კალენდარი შეივსო. საქმეების პარალელურად ჩემს ცნობიერში 80-იანების დასაწყისის ამბები ტრიალებს. მგონი, ვამართლებ ტყუპის ჰოროსკოპს: თან აქ ვარ, დავალებები მემატება, დედლაინებში ვიხლართები და თან ჩემს სიღრმეში ვიძირები, სადაც ბავშვობის ფილმს აჩვენებენ.

როცა სანდრა ბაღში და წრეებზე დამყავს, სულ ის შეგრძნებები მახსენდება, ბავშვს რომ მქონდა, როცა დედას საიდანმე გამოვყავდი და სახლში მივდიოდით. ის სიტუაცია იმდენად მიყვარდა, რომ ყოველ გახსენებაზე ხელახლა ვაგემოვნებ. იმ დღეებიდან მცირედი დისკომფორტიც კი არ მახსენდება და ყველაზე მეტად ეს მომწონს. არაფერი მაწუხებდა, საერთოდ არაფერი, ყოველდღიურობის თანმდევი მომაბეზრებელი წვრილმანებიც კი - დაღლა, მოსამზადებელ გაკვეთილებზე ფიქრი, მძიმე ჩანთა, ქუჩის ქაოსი... უბრალოდ, მშვიდად ვიყავი და თავს დაცულად ვგრძნობდი: მე ხომ დედა მახლდა! შევივლიდით რომელიმე გასტრონომში, შემომეგებებოდა სუნების ბუკეტი. ვანილის ვაფლის და გაყინული ქათმის სუნები ერთმანეთში ირეოდა, თუმცა ყველაფერი სწორად და ჩვეულებრივად იყო. შუქი ენთო, ჩართული მაცივრები ხმაურობდა, ხალხი სწრაფად მოძრაობდა, საკვებს იმარაგებდა და შინ მიჰქონდა - ეს დინამიკა კარგ სიგნალებს მაძლევდა. ქალაქის ცენტრში რომ იყო, იმ სასურსათო მაღაზიის სექციები ახლაც ზეპირად მახსოვს. პრიმიტიული კოსმეტიკის სექციაში პუდრები, ვაზელინები და სველი ხელსახოცის პატარა შეკვრები ეწყო. ვიტრინა ნახევრად ცარიელი იყო, მაგრამ ჩემთვის მიმზიდველი. დედას ალბათ ჩანთები ჰქონდა, თავისი, სურსათის, მაგრამ ყველაფერი მაინც კარგად იყო, არავინ ოხრავდა და წუწუნებდა, უბრალოდ, ჩვეულებრივი დღე/საღამო გვქონდა. ტრანსპორტში, უმეტესად ტროლეიბუსში ადგილებს ვპოულობდით. არც იქაურობაზე მქონდა ჭუჭყისადმი ზიზღის გრძნობა. უბრალოდ, ტრანსპორტი იყო, სადაც მყუდროდ ვსხდებოდით. საღამოვდებოდა, ქალაქის შუქები ინთებოდა და ტროლეიბუსი სახლისკენ მიდიოდა.

ერთ ასეთ დღეს, როცა ფანჯარასთან ვიჯექი, სასადილოს აბრაზე ამოვიკითხე - столовая, უფრო სწორად, ბოლომდე ვერა, რადგან я ჯერ არ გვქონდა ნასწავლი. დედას უზომოდ გაუხარდა, რომ ამ სიტყვის დამოუკიდებლად წაკითხვა შევძელი. მისმა რეაქციამ მეც გამახარა, დღევანდელი გამოთქმით, მოტივაცია მომცა და ეს მოგონება ალბათ ამიტომაც მაქვს ასეთი ცხადი. 

ამ დილით, როცა ბაღში წასასვლელად ვემზადებოდით, სანდრა იატაკზე ჩაჯდა და ფეხსაცმელს იცვამდა, როცა მკითხა, თავკომბალა ინგლისურად როგორ იქნებაო. ცალ ხელში მისი საწრუპიანი ჩაის ფინჯანი მეჭირა, მეორეში - ბაღის ზურგჩანთა, ზემოდან დავცქეროდი და ჩემს თავში ისევ ბავშვობის კარუსელი ტრიალებდა. მადლიერი ვიყავი, რომ ყოველდღიურობის შუაგულში სანდრაც ზუსტად ისე არხეინად გრძნობდა თავს, როგორც მისი ტოლი ან მასზე ცოტათი უფროსი დედამისი წლების წინ. 

შაბათი, 24 სექტემბერი

 გრილი, ღრუბლიანი დღე იყო, აქა-იქ ცრიდა. მყუდრო შემოდგომას გვპირდებოდა, ბევრ სეირნობას და სიცილს.

სახლში დავბრუნდით და ხაჭოს ნამცხვარი გამოვაცხვეთ, სანდრას თქმით "პეჩუნია".

ლეღვის ჯემი

ზაფხულობით ბებია ლეღვის ჯემს ადუღებდა ხოლმე. ეზოში ცეცხლზე შემოდგამდა, მაგიური რიტუალივით გაავსებდა ეზოს გამაბრუებელი სუნით. უკმევდა სიცოცხლეს, შვილიშვილებს, ოჯახის სისავსეს. დიდი მოხუფული ქილით ჩამოჰქონდა ზამთარში. ჯემი სქელი იყო (თვითონ "სკელს" ამბობდა) და ეს კიდევ ერთ ჯადოსნურ თვისებად მიმაჩნდა. ახლა ამ ჯემის მხოლოდ გახსენება შემიძლია, საკუთარი თავის სიღრმიდან გამოხმობა. კვამლის სუნი დაჰკრავდა და დღემდე მგონია, რომ რაც ყველაზე ძვირფასი და გემრიელია, ყველაფერს კვამლის სუნი უნდა ჰქონდეს.

როცა ეს ვიდეო გადავიღე (სანდრასთან ერთად ვაჟაზე მორიგი სეირნობისას), მეგონა, ამ სცენასაც სიღრმიდან ვუყურებდი, ზუსტად იმ დროიდან, ცხოვრებაზე რომ საერთოდ არაფერი ვიცოდი და მარტო შეგრძნებებით, დაკვირვებით და დანახვის სურვილით ვცხოვრობდი. ზაფხულის ღამის დადგომისას ასეთი ყვითელი შუქი და ნიავი მომწონდა.

წლევანდელი ზაფხულის სიტკბო ასე მოვხუფე: 

როცა დასავლეთისკენ მივდიოდით, ცაზე ბევრი უცნაური ფორმის ღრუბელი შევნიშნე. არავისთვის მითქვამს, ვერც მოვასწრებდი, იმდენად სწრაფად ცვლიდნენ ერთმანეთს. უმეტესად მითიური ცხოველების ფორმა ჰქონდათ. ან მე მენატრებოდა დასავლეთი და ყველაფერი ლამაზი მეჩვენებოდა, ან ისინი მეუბნებოდნენ, რომ დასვენება და თავგადასავალი იწყებოდა. უკანა გზაზეც დავნახე რამდენიმე, მაგრამ იმდენი აღარ.

Musica, do re mi re do si la sol

Melodia, nel cuore e nell'anima.

80-იანების ამ ჰიტს ჩემი დეიდაშვილი მაიკო მღეროდა. ჩვენი ერთად დასვენების ჰიმნივით იყო. Nel cuore e nell'anima - "გულსა და სულში".

ზაფხული გადის.

Ivan Franko

Ivan Franko

ცოტა ხნის წინ ბიძაჩემი - მურადი დავკარგეთ, კოვიდთან დამარცხდა. სოხუმის ომის დროს უბანში შტაბის უფროსად დანიშნეს. ის და მეზობელი კაცები დიდხანს დარაჯობდნენ სანაპიროს, სანამ იძულებული არ გახდნენ, იქაურობა დაეტოვებინათ. ვერ მოვასწარი, მეთქვა, რომ ის მაინც გამარჯვებულია ყველაფრის მიუხედავად, რაც გამოიარა. გამარჯვებულია იმ სიკეთის გამო, რასაც მრავალი წელი გვიკეთებდა, სოხუმის წლებში და დევნილობაში. დეიდამ ვერ დაიტირა, საავადმყოფოში იწვა და ლაპარაკიც კი არ შეეძლო ჟანგბადის აპარატის გამო. მათი შვილი, ჩემი უფროსი და - მაიკო, რომელმაც სამი წლის წინ დაგვტოვა, ალბათ, ვერ წარმოიდგენდა, ასეთი რა ავადმყოფობა უნდა ყოფილიყო, აფხაზეთის ომგამოვლილ მის მშობლებს რომ გატეხდა. გუშინ ვფიქრობდი: ნეტა, ბოლოს რა უთხრეს ერთმანეთს, სანამ ჯერ კიდევ სასწრაფოს მიჰყავდა და სხვადასხვა პალატაში გაანაწილებდნენ? 

ამასწინათ დედას სამზარეულოში ყავას ვადუღებდი, როცა ის დღე გამახსენდა, სოხუმის პორტში გემი "ივან ფრანკო" რომ ჩამოდგა. ირაკლიმ სახლში შემოირბინა, "ივან ფრანკო" შემოვიდა, გავიქცეთ და ვნახოთო. ის დღე ისე ცხადად გამახსენდა და ისეთი მდუღარე ცრემლები წამსკდა, სიღრმეში შევიმალე, რომ ოჯახის წევრები არ შემეშინებინა. გრანდიოზული გემი იყო, სულ თეთრად ქათქათებდა. არც ივან ფრანკო ვიცოდი, ვინ იყო და არც "ამარკორდი" მქონდა ნანახი, რომ გემის სანახავად წასული ქალაქელები გამხსენებოდა. ჩემთვის მაშინ იმ გემის ნახვა დიდ და უცნობ სივრცეებთან ზიარება იყო, იმის წარმოდგენა, გემზე რა ხდებოდა, რამდენი სხვადასხვა ეროვნების ხალხი ჩამოჰყავდა, როგორ იყო მოწყობილი, რამდენ სხვადასხვა ქვეყანაში დაცურავდა. ეს ყველაფერი ჩემთან ძალიან ახლოს იყო და თავზე დამყურებდა. ქვემოთ წყალი ტყლაშუნებდა და გემის კონტურებს ირეკლავდა, ირგვლივ ადამიანები მოძრაობდნენ, ვახშმობამდე სასტუმროში მისვლა და გამოცვლა უნდა მოესწროთ, ჰაერში მარილის და საწვავის სუნი იდგა, ბავშვები ახლო მომავლისგან მხოლოდ კარგს ველოდით, უცნობს, უცხოდ ამაღელვებელს და აუცილებლად კარგს.

ხშირად ვსეირნობდით ხოლმე შედარებით მცირე ხომალდით, ახალ ათონამდე და უკან. ბევრი ახალი სიტყვა მესმოდა, ყველაფერი მაჯადოებდა, როგორც ახალი სათავგადასავლო წიგნი და მსუბუქ ბურუსში მხვევდა. ერთი ასეთი სიტყვა "სკატი" იყო. ამბობდნენ, დაელექტროებული კუდი აქვს, შეიძლება "ვალნარეზს" მოარტყას და მოცურავეებსაც მოხვდესო. სადაც ჩვენ "ვცურავდით", ნაპირთან ახლოს, რკინის ფირნიშზე აქა-იქ ჟანგმოდებული ნეპტუნი იყო გამოსახული, თავისი სამკაპით. ცოტათი მეშინოდა და იმედი მქონდა, რომ ზღვის სიღრმეში შორს ცხოვრობდა და მის რისხვას ავცდებოდით. სანაპიროზე რესტორან "დიოსკურიას" იმ დროისთვის ნოვატორული მოძრავი აბრა ჰქონდა: ლურჯი დელფინი ბრუნავდა. მზად ვიყავი, მთელი დღე მეცქირა მისთვის. 

METAXA

ბავშვობაში ჩვევად გვქონდა რვეულებში ან კედლებზე ტექნიკის ბრენდების ან მომღერლების სახელების წერა. METAXA - ეს სიტყვაც წარწერებში მხვდებოდა. ჩემმა დეიდაშვილმა, იკამ ამიხსნა, ბერძნული სასმელიაო. უასაკობის გამო მისი გასინჯვა არ შეგვეძლო, თუმცა ერთხელ კი დავინახე სოხუმის ბარში ზედა თაროზე მეტაქსას ბოთლი. დიდების გართობის სიმბოლოდ მესახებოდა, როგორც სხვა, უცხო სასმელები, რომელთა შესახებაც მაშინდელ რომანებში ვკითხულობდი. როგორ მომწონდა რაღაც უცხოს და უცნობის წარმოდგენა! მაშინ, ცხადია, არც დაგუგლვა შემეძლო, არც მზამზარეული იმიჯების ნახვა, მხოლოდ სიტყვით აღწერილის წაკითხვა და წარმოდგენა. ძალიან მიყვარდა და მიზიდავდა ეს პროცესი: არდადეგები, თავისუფლება და უცხო რამეთა შთაბეჭდილებები. ფიცჯერალდის "ნაზია ღამე" ერთ ასეთ შთაგონებულ ზაფხულს წავიკითხე. ბევრი რამ არ მესმოდა და ზუსტად ეს მომწონდა, გაურკვევლობა აღქმას უფრო ამძაფრებდა: უცხო სახელები, შორეული მხარეები, კურორტები, ერთმანეთთან სტუმრობა, ახალი პერსონაჟის მინი-ბიოგრაფია, ყინულიანი სასმელები და საუბრები, რთული ურთიერთობები, ჩოგბურთი და თეთრი შორტები. განსაკუთრებულ გემოს ვატანდი დეტალებს: "ნიკოლმა გზად ესპადრილები იყიდა". "გეტსბიში" ის ეპიზოდები მიყვარდა, როცა ზაფხულის ცხელ დღეს სასტუმროს ნომერს ქირაობდნენ, სავარძლებსა და ტახტებზე მიესვენებოდნენ, უსასრულოდ სვამდნენ და ლაპარაკობდნენ. იქ ალბათ რბილ ავეჯს სიგარის სუნი ასდიოდა, ფანჯარაში კი ჟანგმოკიდებული ვენტილატორი იყო დამონტაჟებული. 

საინტერესო დრო იყო: კომუნიზმი სუსტდებოდა და მანამდე აკრძალული სიახლეები შემოდიოდა. სოხუმში კერძო მაღაზიებში უცხოური ტანსაცმელი იყიდებოდა. რუსულის, ნაცნობის და სტანდარტულის კვალიც არსად ჩანდა. სანაპიროზე ხმამაღლა ისმოდა უცხოური სიმღერები. ინგლისური ცუდად ვიცოდი, მხოლოდ რამდენიმე სიტყვას თუ დავიჭერდი და ვცდილობდი, სიმღერის საერთო შინაარსი გამომეცნო. დაღამებამდე ბავშვებს შინ გვეძახდნენ, დაძინებამდე მხოლოდ ეზოში და ვერანდაზე შეგვეძლო თამაში, სანაპიროზე კი ისევ უკრავდნენ hotel california-ს, ბარებში კოქტეილებს აზავებდნენ, ვიდეოკასეტებზე ჩაწერილ მუსიკალური კლიპების ნაკრებებს უყურებდნენ და ალბათ, ბანანებსაც მიირთმევდნენ. ბანანი პირველად ჩვენებთან ვნახე, რომელიღაც ზაფხულს, მომწვანო ფერი ჰქონდა. იკა ამბობდა, ბნელ ადგილას უნდა შეინახო, რომ დამწიფდესო. კარადის ქვედა უჯრაში ინახავდა, ეზოდან შეირბენდა და ხშირ-ხშირად ამოწმებდა. 

საღამოს სეირნობები! ქალაქელები და დამსვენებლები ერთიანად გამოეფინებოდნენ ხოლმე საღამოს სიგრილეში და გრძელ სანაპიროს მოედებოდნენ. ჩვენი არჩეული მონაკვეთი თეატრამდე იყო. არ ვიცი, რამდენჯერ გავდიოდით იმ გზას წინ და უკან პალმების შრიალში, ქართულის სხვადასხვა კილოზე საუბრების ხმებში, ფერად კაბებში, ბრჭყვიალა წვრილ ქამრებში, ღია საზაფხულო ფეხსაცმელებში, სუნამოს სურნელებებში. შემხვედრი ადამიანების ჩავლას სიცილის, კაბის შრიალის და თმის ლაქის სუნის სქელი ტალღა მოჰყვებოდა. ზღვაში ბანაობის შემდეგ გამოძინებული დამსვენებლები საგანგებოდ, საღამოს სეირნობისთვის იყვნენ გამოწყობილი. ამ ნაკადში გათქვეფა, ამ აურზაურში ყოფნა ძალიან მსიამოვნებდა და სასიამოვნოდ მღლიდა. მხატვრული ლიტერატურა იქ იყო, იმ საღამოებში. განგებ იყო ისეთი ჯადოსნური, რადგან მალე შეწყდებოდა.

ბავშვობის მერე ზაფხულს განსხვავებულ გარემოში ვატარებდი. ყოველ ჯერზე მეც სხვა ვიყავი, გეოგრაფიაც - სხვა. ალბათ, სულ ტკბილ-მწარე ფიქრი მექნება ყოველ ზაფხულს, რადგან ცვლილებები, როგორც წესი, ტკივილის გარეშე ვერ ჩაივლის.

ამ დღეებში, როცა სანდრა პარკში გვყავდა, იქაურმა ტანმსხვილმა, მაღალმა ხეებმა და ზაფხულის ნიავმა სოფელი და ბებო მომაგონა. როცა შაბათ-კვირას ჩავდიოდით, რამდენიმე წუთი იყო ასეთი: ცხელ დღეს ნიავი აგრილებდა, წამოზრდილი წიწილები დარბოდნენ და ასწლოვანი ხეები იდგა. საღამოს ავტობუსს უნდა გავყოლოდით და ძალიან ვსევდიანდებოდი, რადგან ჩვენ წავიდოდით, ბებო კი ისევ მარტო უნდა დარჩენილიყო, მეორე დღეს ორშაბათი იყო და ყველა ჩვენს რუტინას ვუბრუნდებოდით. 

მაინც, სად მიდიან ადამიანები? ხომ არის თეორია, რომ დრო წრეზე ბრუნავს და წარსული, აწმყო და მომავალი სადღაც იკვეთება. უბრალოდ, ადამიანებმა არ იციან, როგორ მოინახულონ ათი წლის წინანდელი ან მომავალი წლების ცხოვრება. ამასწინათ ირენმა რომის და პომპეის ფრესკები გამაცნო. მათ შორის ვნახე რომაელი ლივიას ვილა და პომპეის ოქროს სამაჯურის სახლი. ფრესკების ნაწილი ლივიას მიწისქვეშა ბაღის კედლებზეა აღმოჩენილი. აუზთან ალბათ ლიმონის ხეებიც ჰქონდა.

გადავწყვიტე, რომ დიდმა ოსტატებმა საუკუნეების წინ მოამზადეს ასეთი სასეირნო ადგილები იმ ადამიანებისთვის, ჩვენგან რომ მიდიან. იქნებ, ნაკლებად გვეტკინოს მათი აქ არყოფნა, როცა გვეცოდინება, რომ ასეთ გარემოში ატარებენ დროს.

ბუმბულის სუნთქვა

ეს სიმღერა დიდი ხნის წინ, ლაშას გადაცემიდან გავიცანი და დღემდე უემოციოდ ვერ ვუსმენ. სულ გაშლილ ადგილებს ვხედავ, მზიან მდელოებს, ხეზე დაკიდებულ აკისკისებულ ბავშვებს, საზაფხულო კაბებს და სანდლებს, ღია ფანჯრებს და თავისუფლებას. "დედამ მომცა ბუმბულის სუნთქვა. მითხრა, იმღერე, ჩემო ჩიტო. მითხრა, მელოდიები იმღერე! და თვითონაც მღეროდა. დედამ ლამაზი ტერფები მომცა, რომ მეცეკვა, ხელი ხელზე მაგრად მომიჭირა. დედები წყალს გვაძლევენ თავიანთი ჭებიდან. ერთხელ მეც გავხდები დედა, მეც მივცემ მელოდიებს ჩემს გოგონას. ის ჩემი ჩიტი იქნება. გაიზრდება და ერთ დღეს გაფრინდება." მინდა, ალექსანდრას მხოლოდ სიყვარულის და თავისუფლების მელოდიები მივცე. მინდა, შევძლო, რომ ჩემი ჭის წყალი მისთვის მშვიდად მასაზრდოებელი იყოს. მინდა, ამ მომღერალივით ლაღად და ძალდაუტანებლად იმღეროს. 

ეს დღეები სულ ერთად ვართ. გამოკეტილობის პირველ დღეებში, როცა გარეთ ვერ გავდიოდით, ციოდა, წვიმდა და ქარი ქროდა, ხშირად ვრთავდით ბრეგოვიჩის ძველ ალბომს (სანდრას უყვარს მისი ბოშური საცეკვაო მელოდიები და მთხოვს, ბვეგოვიჩი ვიმღეროთო). წლების წინ ჩემზე დიდი შთაბეჭდილება მოახდინა კუსტურიცას ფილმმა "ბოშების დრო". ახლაც, როცა სანდრა საწოლზე მხიარულად ხტოდა და იცინოდა, მე ის კადრები მახსენდებოდა, ბოშების ტალახიანი და ფეხშიშველი სირბილი, (track:ederlezi) ტრაგიკული სოლო პარტიები, ჩამოკონკილი მოხეტიალე ცირკი, ამინდთან ერთად ჩამოქცეული ქვეყანა, უმომავლობა, ბოშების ინერციით ყოფა და სიცოცხლის წყურვილი. ვფიქრობდი, რომ ზუსტად ამ დღეების შესაფერისი მუსიკა და ამინდი იყო. ქუთაისშიც იყო ხოლმე ასეთი ყავისფერი წვიმიან-ტალახიანი დღეები. ეზოში ხშირად შლიდნენ ბრეზენტის სეფას, შიგნით შიშველი ნათურები ეკიდა გასანათებლად, ხის უზურგო გრძელ სკამებს ჯერ გაზეთს შემოახვევდნენ, მერე იმ გაზეთს ძაფით ამაგრებდნენ. ერთხელ, როცა შეღამდა და სეფა ჯერ კიდევ გუგუნებდა, დედამ სახლში წაგვიყვანა. ფეხით ავდიოდით და ვუყვებოდით, რომ იმ დღეს ბევრი ვიცეკვეთ. 

პირველ კვირებში შიშს მეტი ადგილი ჰქონდა. როცა გარეთ გასვლა მიწევდა, თმაც  კი დაფარული მქონდა, მეგონა, სადღაც რადიაციულ ზონაში დავაბიჯებდი. სახლში მოსული ყველაფერს ვრეცხავდი. მარაგების შექმნა ცოტათი მშველოდა. სურსათის რიგში მდგომებს რომ ვუყურებდი, აფხაზეთის ომის პერიოდი მაგონდებოდა. ნეტავ, კიდევ რაღა დარჩა, რომ ჩვენ არ გამოგვეცადა.

What Used To Be Good ...

ნადეჟდა ფედოტოვას ილუსტრაციები. წიგნის გამომცემლები: პაატა მეძმარიაშვილი, იულია ასტაპენკო.

როცა სანდრას "ოლე ლუკოიეს" ვუკითხავდი, ზღაპარს ქოლგიან კეთილ ჯადოქარზე, რომელიც ბავშვებთან საღამოობით მოფრინდება, ჩემი ბავშვობის კვირა საღამოები გამახსენდა. კი არ გამახსენდა, ძალიან ახლოს, ფიზიკურად მოვიდა ჩემთან, ნელი ქროლვით და გამაბრუებლად. ეს დასრულებული საქმეების დრო იყო. დედას საქმეები უფრო მეტი და მძიმე, ჩვენი - სწავლის. სახლში ხის იატაკის საწმენდი საშუალების, ხორციანი სადილის და ახლადდაუთოებული, გახამებული თეთრეულის სუნი იდგა. ჩვენ საბავშვო გადაცემა გველოდა, რომელშიც ნელა, ტკბილად და კეთილგანწყობილი ინტონაციით ზღაპარს გვიყვებოდნენ და ძილინებისას გვისურვებდნენ, შემდეგ ბანაობა და ახლადდაგებულ, ქათქათა საწოლში ჩაწოლა. გარეთ უკვე ბნელოდა და შავ ცაზე ზღაპრული ფიგურები მიმოდიოდნენ. ორშაბათის გაკვეთილებზე ვღელავდი. სამყარო არ აჩენდა შიშს და ცუდის მოლოდინს.

ყოველთვის მიყვარდა, როცა ბავშვები პატარა სივრცეში არეულობას ვქმნიდით, მაგალითად, როცა ჩვენს დეიდაშვილებთან ერთად გრძელ გზაზე მანქანით მივდიოდით. ფეხზე ვიხდიდით, ბევრს ვხტუნავდით, იქვე ვყრიდით წინდებს, ფეხსაცმელს, წიგნებს, სათამაშოებს და საჭმლის ნარჩენებს. არაფერს გვიშლიდნენ, მხოლოდ ხანდახან გვეტყოდნენ, რომ ნაკლები გვეხმაურა, ან ჩვენს რაიმე გამონათქვამს გამოეხმაურებოდნენ ჭკუისდამრიგებლური რეპლიკებით, ისეთით, მშობლისგან რომ შეჩვეული ხარ, ზეპირად იცი და მაინც გინდა, რომ ისევ გაიგონო. ალბათ იმიტომ, რომ მუდმივობა და დაცულობა იგრძნო ზუსტად ისე, როგორც იმ "არეულობის" ეპიზოდებში; იყო პატარა, უსაფრთხო სივრცეში, იქცეოდე თავისუფლად, ყველაფერი გიხაროდეს, მშობლის მშვიდი და მომთმენი სახე იქვე ახლოს იყოს და იარო ასე, უსასრულოდ.

მაიკო

Tristeza não tem fim.

Felicidade sim.

ბედნიერებას ბოლო აქვს, სევდას - არა.

(ბრაზილიური სიმღერიდან)

არ ვიცი, უდიდეს ტკივილზე როგორ  ვწერო. როგორ გამოვხატო, თუნდაც ჩემს მშობლიურ ენაზე, მაიკო ჩემთვის რას ნიშნავდა.

ჩემი ბავშვობის ყველა მოგონება მას უკავშირდება. ბლოგზე წარსულის შესახებ ყველა პოსტში მაიკოა. სხვაგვარად არც შეიძლება, ჩემი ცხოვრების იმხელა ნაწილი იყო. 

იყო და აღარ არის.

მთელი წელი არდადეგებს ველოდებოდი. არდადეგები სოხუმში მასთან ერთად ყოფნას ნიშნავდა. მის ოთახში, უამრავ ჩემთვის ლამაზ და მიმზიდველ ნივთს შორის მეძინა. დილით მის გვერდით ვიღვიძებდი. მისი ფოტოების ალბომი ზეპირად  ვიცოდი. ასევე ზედმიწევნით ვიცნობდი მის მეგობრებს. მას ვბაძავდი ყველაფერში. მისი ყველაფერი უპირობოდ მომწონდა. მას ეცვა, ის ამბობდა, ის აკეთებდა, მას მოსწონდა, ის უკრავდა - ე.ი. კარგი იყო და პირდაპირ გადმომქონდა. ლამაზად ჩამაცმევდა, სულ თავის ტანსაცმელს, და სოხუმის მთავარ პროსპექტზე მასეირნებდა. აღარ იცოდა, რა ეყიდა, ყველაფერს მთავაზობდა. მისი ტანსაცმლით სიარული დიდი ბედნიერება იყო. სკოლაში ამაყად ვატარებდი მის ნაჩუქარ ახალ ჩანთას, ფეხსაცმელს, წინდას, კაბას. სტუდენტი გავხდი და პირველ სექტემბერს მისი კაბა მეცვა, კოპლებიანი. ყურები მან გამიხვრიტა, როცა სკოლა დავამთავრე და თავისი ოქროს საყურეები გამიკეთა. მის კლასელებთან ერთად მასეირნებდა სოხუმის სანაპიროზე, დავყავდი ლამაზ კაფეებში, სალონში თმის შესაჭრელად, სტუმრად მის მეგობრებთან. როცა დეიდას დედა და ზაზა სასეირნოდ მიჰყავდა ბოტანიკურ ბაღში ან აფხაზეთის სხვა საოცარ ადგილას, მე არ მივყვებოდი, მაიკოსთან ვრჩებოდი სახლში. მოდიოდნენ მისი მეგობრები, ეზოში, ქვის დიდ მაგიდასთან სხდებოდნენ, ყავას და კოქტეილებს სვამდნენ. მეც მათთან ყოფნა მერჩივნა ყველაფერს.

ძველი დღიურებიდან...

არადუ

pinterest; pascal campion.

- ახლა ზუსტად ის დროა, ცხელი შუადღით რომ ვიძინებდი, გამოღვიძებულს კი დედას დაყენებული მაწონი უნდა მეჭამა. სოფლის რძით აკეთებდა. მიხაროდა, როცა ვხედავდი, როგორ იდგა მაწვნის ქილები სამზარეულოს მაგიდაზე, ტილოთი შეფუთული. იმ ზაფხულების მოგონების გასაცოცხლებლად საბავშვო წიგნების გადაკითხვაც დავიწყე.

- დოკუმენტურ ფილმში ახსენეს აფხაზეთის სოფელი არადუ. როცა სოხუმში ამ სახელწოდების ლიმონათით ვიჭყიპებოდით, უბრალოდ აფხაზური ჟღერადობის სიტყვად ვთვლიდი და არც მიკითხავს, რა იყო. ალბათ, მდინარე მეგონა. ორივეს დაბრუნება რომ შეიძლებოდეს, აფზახეთისაც და ბავშვობისაც.

- სალვა ან-ნუაიმის "თაფლის სამხილმა" კიდევ ერთხელ დამაფიქრა ჩვენი საზოგადოების არაბულ სამყაროსთან მსგავსებაზე. დავრწმუნდი, რომ აკრძალვას საპირისპირო შედეგის გარდა არაფერი მოუტანია, მითუმეტეს, რომ ქალი ყველა დროსა და საზოგადოებაში საკმარისზე ჭკვიანია იმისთვის, რომ მის დასათრგუნად მოგონილი ყველა შეზღუდვა თავისსავე სასიკეთოდ შეატრიალოს. ბევრი წინა თაობის მშობლისგან მსმენია, რომ ქალიშვილის აღზრდა გარკვეულ ეტაპამდე უნდა მიეყვანათ, შემდეგ კი, მათივე სიტყვებით, "მას ვიღაც წაიყვანდა." ზოგ არაბულ ქვეყანაში თურმე მრუშობისთვის სვამდნენ ციხეში. მე ასე მოაზროვნე მშობლებით გავავსებდი ციხეებს. ახლა ფემინიზმზე ატეხილ გაცხარებულ კამათს ხშირად ვუყრუებ, მაგრამ ერთ რამეს ვერ ვეგუები: განათლების უფლების შეზღუდვას. ქალის ვერც მშობელი და ვერც მისი მომავალი ოჯახი მის მაგივრად ვერ გადაწყვეტს, განაგრძოს თუ არა განათლების მიღება და მუშაობა. ამ ლოზუნგით გავავსებდი მთელ ქუჩებს, ზოგს სტენსილით, ზოგს ნაბეჭდი ბილბორდით.

Biergarten Geöffnet

ამასწინათ გამახსენდა, როგორ მიყვარდა ფილმი American Beauty. ტექსტები თითქმის ზეპირად ვიცოდი. Beatles-ის Because ბოლოს ტიტრების დროს ისმის, ქავერ ვერსია. მთავარ ეფექტს მაინც ენი ლენოქსის Don't Let It Bring You Down ქმნის. მგონია, რომ ძალიან ფოტოგრაფიულია, თითქოს ფილმის ოპერატორი წინასწარ იყო შეთანხმებული ნილ იანგთან. "გზის პირას მოხუცი კაცი წევს, სატვირთო მანქანები ხმაურით უვლიან გვერდს, ლურჯი მთვარე სიმძიმისგან იძირება, მაღალი შენობები ზეცას ფხაჭნიან. ცივი ქარი გამთენიისას ხეივანს ძარცვავს, დილის გაზეთი სადღაც მიფრინავს, მკვდარი კაცი გზის პირას წევს, თვალებში დღის სინათლე დარჩენია." როგორც ბოლო კადრშია ყველა პერსონაჟი თავის ტრაგედიასთან მარტო გამოკეტილი, ისე ჩამოუვლის ეს სიმღერაც იდეალურად გაშენებულ და გამწვანებულ უბანს, დილის კრიალა ჰაერში არეკლილი საკუთარი ტრაგედიებით.

ამ დღეებში მე და ლაშა უსასრულოდ ვიცინით დომნა ბებიას ამ სიტყვებზე: "კარგი, მიხედე ახლა თავს, არ გაცივდე, ბიჭო, ფანჯარასთან არ დაჯდე, ბორია, გოუცვალე ვინმეს ადგილი. ავად ვარ თქვა, უთხარი, ჩიტი ვარ თქვა, ობოლი და ნატიფარი თქვა." ეს სიტყვები სულ ვარიაციებად გვაქვს გაშლილი და სიტუაციებზე მორგებული. 

ამ ქარიან აპრილს ერთი მისტიკური ამბავი აუცილებლად უნდა. გონებაში სულ რამდენიმე ასეთი სურათი მაქვს და ხან სიზმარი მგონია და ხან მჯერა, რომ ნამდვილად იყო, ძალიან დიდი ხნის წინ. ოჯახის წევრებს ვახლდი სადღაც ქალაქგარეთ, ვიღაცას ვეძებდით. ტარკოვსკის კადრებივით დღე იყო, ნაცრისფერი და წვიმის გუბეებიანი. იმ ქუჩაზე პრესის ჯიხურის გარდა ვერაფერი დავინახეთ და გზის საკითხად ახლოს მივედით. შუქი არ იყო, ჯიხურში ბავშვი იჯდა, სანთელი ენთო და მეცადინეობდა. ერთმანეთს დიდი ცნობისმოყვარეობით ვათვალიერებდით. მისი დანახვა ძალიან გამიკვირდა, ათასი კითხვა გამიჩნდა, რატომ იჯდა იქ და ჰქონდა თუ არა სამეცადინოდ სხვა ადგილი. ამაზე ახლა ისე ვფიქრობ, თითქოს კამერა ადგილს შორდება, ზემოთ ადის და ყველაფერი, რაც მიწაზეა, - თეთრი ძროხები, ხეები და ქალები, - მოძრავ და თხელ ნისლში ქრებიან და ისევ ჩნდებიან.

ეს მწვანე ტახტი ჩემმა პრუტუნა დაქალმა ლორინამ სხვა სტუდენტისგან იყიდა. დიდ დროს არც ატარებდა ოთახში, ადგილიც არ ჰქონდა, მაგრამ კომფორტისთვის იყიდა. მეც ასე ვიქცეოდი. ჩვენი საერთო კედელი კარგად ატარებდა მის ოთახში ხმამაღლა ჩართულ მუსიკას. Soundgarden-ს უსმენდა ხშირად. კარზე წარწერა გავუკარი: I don't care if you don't like my music. ხელზე რომ მიკეთია, ის ბრასლეტი ინდოელმა გოგომ, დივიამ მაჩუქა. მაისური სხვა რამეებთან ერთად ამანათით მივიღე ნიუიორკიდან.

ყოველთვის, ყოველ წელს მგონია, რომ გაზაფხული ყველაზე მოკლე სეზონია და ძალიან მალე გადის.

Chovendo Na Roseira

- Chovendo Na Roseira  "აწვიმს ვარდის  ბუჩქს"  ბოლო პერიოდის აღმოჩენაა. ელის რეჟინა მღერის ტომ ჟობიმის სიმღერას. ალბომსაც "Elis and Tom"  ჰქვია.  ისე თავისუფლად, სწორი აქცენტებით და ზუსტად მღერის, გეგონება, რომ ეს წუთია, სტუდიაში შემოვიდა და  ნოტის ფურცელი მისცეს. ისიც დადგა და გადმოსცა ის, რაც პირველად იგრძნო.  მსუბუქი ვალსია, საკმაოდ რთული გადასვლებით და არაპროგნოზირებადი მელოდიის ხაზით.  როცა პირველად მოვისმინე და ტექსტის თარგმანი მოვიძიე, ვიფიქრე, რომ წვიმა ვარდის ბუჩქზე ძალიან კარგი პოეტური სახეა:  ვარდის ბუჩქი  თავის ფერით და სურნელებით და ახალი, სუფთა წვიმის წვეთები, სილამაზის გასაორკეცებლად. მელოდიაში მაჟორული და მინორული ტაქტები ერთმანეთს ენაცვლება და ზუსტად ხატავს პეიზაჟს: ვარდისფერ ყვავილის ფურცლებს და  ნაცრისფერ ცას. ამ დროს ტომ ჟობიმი კეთილი დირიჟორია, სილამაზის მეხოტბე, რომელიც  წვიმის რიტმს აყოლებს  სიტყვებს: ეს ლუიზას, ეს პაულინიოს, ეს ჟოაოს, ეს არავის.  ვარდის ფურცლები ქარს მიაქვს. თან მიჰყვება ჩემი ფიქრები წმინდა სიყვარულზე. წვიმა ასველებს ვარდის ბუჩქს, ასველებს სამყაროს, ავსებს მდინარეებს, აკრიალებს ცას...  რბილი წვიმაა, პორტუგალიური სიტყვასავით (chuva).

- იტალიაში სხვა ტრადიციებს შორის შემორჩენილია ე.წ. "აროტინოს", (l'arrotino) ანუ დანების მლესავის ჩვეულება. დილაობით ეზოებში ჩამოივლის ხოლმე  ველო, ან ზუზუნა ფურგონი, რომლიდანაც რუპორით გაჰყვირიან:  "მოვიდა დანების მლესავი. ქალებო! მოვიდა დანების მლესავი და ქოლგების შემკეთებელი. ვლესავთ დანებს, მაკრატლებს, აბრეშუმის საჭრელ მაკრატლებს, პროშუტოს დასაჭრელ დანებს.  შევაკეთებთ ქოლგებს,  გაზქურებს. გვაქვს გაზქურის ყველა სათადარიგო ნაწილი. თუ გაზი აპარებს, თუ სამზარეულო გაკვამლულია, ჩვენ შევაკეთებთ.  ვმუშაობთ სწრაფად."  ერთი სიტყვაც რომ არ გესმოდეს, ხმის ტონი  სუფთა სამხრეთულია, ჩვენი საყვარელი ნეორეალიზმის პერიოდის ფილმებიდან: ფამილარული და ოდნავ ზედაპირული, გადაჭარბებისადმი ტოლერანტული, ისეთი, საერთო ხარხარი რომ უნდა მოჰყვეს.  უსმენ და ელოდები, როდის მიაძახებს ვინმე: შე ასეთო და ისეთო, კვირაა, მაცალე ძილი!  არ ძინავთ დიასახლისებს. მათ სამზარეულოებში ყველაფერი ძველია, მაგრამ ტკბილი, ემოციურად მიმჯაჭველი. წინსაფარი ოჯახის რომელიმე უფროსი ქალის შეკერილია. თმას აღარ იღებავენ: შავგრემან სახეზე ჭაღარა უხდებათ. ყოველდღე იმ  ძველ სამზარეულოში, ათასჯერ ნახეხ ტაფებსა და ქვაბებში ნაირ-ნაირებს ამზადებენ, სურვილით, მოუღლელად. მათთან მისულ აროტინოს ნივრის სუნი დახვდება: კერძის მომზადებისას ერთ კბილ ნიორს ტაფაზე  ჯერ დააგდებენ, შემდეგ მალევე უკან იღებენ, არომატი კი რჩება.